De weken daarvoor lag het gemiddelde tempo erg hoog. Naar het einde van het jaar toe zijn er afsluitingen en uitvoeringen, en alle eerder afgelaste voetbalwedstrijden worden er ook nog even doorgejast. Maar het is weer gelukt. Het is weer allemaal achter de rug, en alles is goed gegaan. Dit was de afsluiting van het tweede (school)jaar. 1 augustus wonen we hier alweer twee jaar! Het geeft heel veel voldoening om terug te kijken en te vergelijken tussen waar we een jaar geleden stonden en waar we nu staan. Er is weer veel opgebouwd het afgelopen jaar.
Jammer was dat mijn vader en moeder er dit jaar vanaf zagen om naar ons toe te komen. De reis vorig jaar was, afgezien dat ze het prachtig hebben gevonden en enorm hebben genoten, ook erg vermoeiend geweest. Het was dan ook een verstandig besluit om het zit jaar niet te doen. Al hadden Jan, pa moe en ik ook allemaal wel even nodig om ons erbij neer te leggen. We waren ieder voor zich nog wel even bezig om alle ideeën over hoe het misschien, eventueel, toch wel zou kunnen bij langs te gaan. Omdat ik ze toch graag wilde zien, besloot ik een week naar Nederland te gaan. Anne Lieke vroeg vervolgens of ze mee mocht. Daardoor zou ze twee dagen school missen. De directeur van de school verwees me, toen ik om toestemming kwam vragen, naar de klassenleraar, en die vond het geen probleem. Zo gemakkelijk ging het. En zo zijn Anne Lieke en ik samen een week in Nederland geweest. We zijn beurtelings een paar dagen bij pa en moe, Hanneke (moeder van Folmer) en Rein geweest. Het was erg leuk om zo met ons tweeën op stap te zijn.
Vanaf dat ik terug was, heb ik steeds drie dagen per week gewerkt op de kinderopvang (barnehage). Op de een of andere manier vond ik daar meer rust in dan in het begin. Voor het leren van het dialect is het werken daar heel erg goed. Ik pik het snel op, maar het Trøndersk is echt heel verschillend van het Bokmål dat we geleerd hebben. Het grappige is, dat in het Trøndersk een aantal woorden terug te vinden zijn, die we kennen vanuit het Nederlands. In het Bokmål is praten 'å snakke', maar in het Tøndersk gebruiken ze ook 'å prate'. Folmer hoorde laatst iemand praten over 'armoe'. letterlijk hetzelfde als in het Nederlands, terwijl dat in het Bokmål 'fattigdom' is. Het lijkt ons waarschijnlijk dat er vroeger intensief contact geweest is, over zee over en weer met deze omgeving.
watergevecht met de groep 5-6 jarigen
Het werken met de kinderen op de barnehage vind ik heel leuk. Ik heb het meeste gewerkt met kinderen van 1 tot 3, dat vind ik een hele leuke leeftijd. De iets oudere kinderen zijn ook leuk. Zij spelen echter een heel groot gedeelte van de dag buiten. En tijdens het buiten spelen moet je als werknemer toezicht houden. Meestal redden de kinderen zichzelf wel, dus eigenlijk heb je niet zoveel te doen. En omdat je een invalkracht bent, en de kinderen met jou niet zoveel binding hebben, komen ze minder snel naar jou toe. Daarmee komt het er in de praktijk op neer dat ik vaak het gevoel had wat voor spek en bonen rond te lopen. Met de jongere kinderen heb je sneller een band (ook omdat ze je als volwassene sneller nodig hebben voor het een of ander.) Binnen zijn vond ik gemakkelijker. Samen tekenen, puzzelen, een boekje lezen, of eten. Daar heb je tenminste wat te doen. Op de langere termijn zal ik toch blij zijn wanneer ik mijn hersens wat meer kan gebruiken.
Belangrijke gebeurtenis de afgelopen weken was het avslutningsfest van de 10e klas woensdag 18 juni. Er was feest en de leerlingen kregen hun diploma (vitnemål, dit betekent eigenlijk getuigschrift). Van tevoren keken we vreemd aan tegen het gegeven dat alleen de ouders uitgenodigd werden, gewend als we zijn aan het Nederlandse familiefeest bij de afsluiting. Het bleek echter juist daardoor erg leuk te zijn. De 10e klassers stonden daardoor helemaal in het middelpunt. Letterlijk, hun tafels stonden in het midden, de ouders zaten er omheen. Er waren toespraakjes door de klassementoren, de directeur en een vertegenwoordiger van de leerlingen. En verder was er zang en dans verzorgd door de leerlingen.
Toen we uit Nederland vertrokken, zou Sytze beginnen aan de middelbare school. Hier zou hij, was hij gelijk overgestoken, in de 7e of eventueel de 8e klas beland zijn, omdat hij groep 7 (hier de 5e klas) twee keer heeft gedaan. Het schoolsysteem hier lijkt op het middenschoolsysteem, dat in de 70er en 80er jaren vooral door de PvdA gepromoot is, maar nooit van de grond gekomen is in Nederland. Na de lagere school heeft iedereen nog drie jaar algemene vorming op de ungdomsskole. De ungdomsskole maakt deel uit van de grunnskole die uit 10 klassen bestaat. Pas na de ungdomsskole kies je een richting en ga je naar de videregående skole, het voortgezet onderwijs.Hier wordt je echter ingedeeld naar je geboortejaar, zitten blijven kennen ze hier niet. Zodoende belandde Sytze in de 9e klas, bij alle andere kinderen uit 1998. Omdat hij in het begin veel steun had aan Julien, een andere Nederlandse jongen, die ook in de 9e zat, hebben we het zo gelaten. We zouden wel zien hoe hij het redde.
En Sytze redde het. In het Noorse schoolsysteem, iets directiever (schoolser) dan het Jenaplansysteem van de Peter Petersenschool, deed Sytze opbloeien. Het systeem bleek goed, misschien wel beter, bij hem te passen. (Hij maakte ook in zijn ontwikkeling een spurt door. Dat heeft ook meegespeeld.) In het begin dat we hier woonden deden we nog wel eens pogingen om Sytze te helpen met zijn werk, bezorgd als we waren vanwege de grote sprong die hij moest maken en de gaten die in zijn kennis moesten zitten daardoor. We werden echter door hem steeds beslist teruggewezen naar onze plaats op afstand. Dat ging niet zonder slag of stoot, maar uiteindelijk moesten we ons er bij neerleggen. Hij redde het zelf wel, dat was zijn overtuiging. En dat klopte ook. Sytze heeft de opleiding afgesloten met een mooie lijst, die alle respect verdient. Op zijn mondeling Engels scoorde hij zelfs een 6, het hoogste cijfer dat je hier kunt halen. (De eerlijkheid gebiedt om te zeggen dat je hier wel gemakkelijker een 6 haalt dan in het Nederlandse systeem een 10 gegeven wordt.)
Sytze had overigens een hele fijne mentor. Zij was positief en stimuleerde Sytze enorm. Dat was wel geruststellend, nu wij door hem zo beslist naar de zijlijn gedirigeerd waren.
De jaren op de PPS hebben overigens wel vruchten afgeworpen. Zelfstandig werken kan hij, dat heeft hij laten zien. In de eerste tijd op school kreeg Sytze een individueel programma om de taal onder de knie te krijgen. Pas na een half jaar ging hij meedraaien met de klas. Dat werkte goed voor hem.
Hoewel je uit het voorgaande zou kunnen concluderen dat we alleen maar enthousiast zijn over het schoolsysteem hier, hebben we ook wel onze kanttekeningen. Sytze zal op school hard gewerkt hebben, thuis hebben we daar niet zo heel veel van gemerkt. Hij werkte op school stug aan zijn huiswerk, en had dat meestal af wanneer hij thuis kwam. Resultaat: een wel erg ruime hoeveelheid vrije tijd en (daardoor) bijna dagelijks terugkerende discussies over het besteden daarvan (computer, telefoon, Ipad...). Waarbij de normen die wij ten aanzien van toegestane schermtijd per dag hanteerden, uiteraard, als hopeloos ouderwets en achterhaald afgedaan werden.
Maar misschien is dat een veel voorkomend beeld wel van huishoudens met een 15 jarige? Gisteren nog hadden we aan tafel een gesprek. Dat ging over de regel dat je naar de badkamer geen Ipad meeneemt. Maar... een Ipad is geen telefoon, zo meende Sytze. Een telefoon mag wel mee. Ik: een telefoon is ook een scherm. Dat spreekt vanzelf dat die ook onder de categorie 'niet toegestaan in de badkamer' valt. Voor Sytze volstrekt niet logisch, en het getuigde volgens hem weer van het totaal niet van deze tijd zijn van ons als ouders. Waarvan akte.
Schriftelijk examen doe je hier maar in één (!) vak. Hetzelfde geldt voor mondeling examen. Schriftelijk doe je in Noors, Engels of wiskunde. De hele 10e klas van jouw regio doet examen in hetzelfde vak, door loting wordt bepaald welk vak dat is. Mondeling doe je in een van de 6 vakken die je hebt (je kunt dus ook mondeling wiskunde krijgen). Je klas wordt verdeeld over die 6 vakken. Op je vitnemål worden de gemiddelde cijfers vermeldt van de cijfers die je gedurende het jaar hebt behaald. De cijfers die je op je examens hebt behaald worden daarnaast apart vermeld.
Sytze heeft zich aangemeld voor de richting elektro bij de videregående skole, die gelukkig bij ons in het dorp is, Omdat er sprake is van overinschrijving, wordt er geloot op behaalde cijfers. Met een gemiddelde van 5 verwacht men dat hij zonder problemen toegelaten zal worden. In Noorwegen is het voor plattelanders redelijk gewoon om met je 16e, of nog jonger wanneer je op een eiland woont waar geen grunnskole is, het huis uit te gaan. Wil je een opleiding volgen, dan is het voor grote delen van Noorwegen niet mogelijk om dat in je eigen gemeente te doen. En de reistijden zijn vaak te lang om op en neer naar huis te reizen. Dan ga je op kamers, hybel heet dat hier.
wandeling naar de resten van een neergestort Engels vliegtuig, uit WO II
De jaarafsluiting van Anne Lieke viel in het water, die was namelijk op dezelfde avond gepland als het afsluitingsfeest van Sytze zijn jaar. Dit kan je dus overkomen in Noorwegen! Een collega van Folmer heeft eens gezegd dat bij alle Noren bij geboorte het planningsgen effectief verwijderd wordt. Na twee jaar wonen hier, kunnen we daarover meepraten. Noren gaan met een charmant gemak met planningen, en veranderingen daarin, om. Keerzijde hiervan is dat dat met dat charmante gemak ook wel eens enigszins onverschillig voorbij gegaan wordt aan het effect voor betrokkenen. Dat er drie leerlingen niet kunnen komen op een klassefeest zoals de jaarafsluiting, omdat er slecht gepland is, is gewoon pech gehad voor de betrokkenen.
Anne Lieke begint na de vakantie met de ungdomsskole, ze gaat naar de 8e klas. Ze moest een extra taal kiezen, dat wordt Duits. Ze krijgt nu ook te maken met het systeem van cijfers geven, iets dat in de eerste 7 klassen niet gebeurt. (Overigens is er in de centrum rechtse regering onlangs besloten om ook in de lagere klassen wel met cijfers te gaan werken). Ook krijgt ze meer te maken met vakleerkrachten, en moet ze vanaf nu alle dagen tot half drie naar school, in plaats van de twee middagen vrij die ze tot nu toe had.
Het komende weekend gaat ze met haar voetbalteam naar Sandefjord (zuid Noorwegen, 2 uur reizen vanaf Oslo). Daar is een groot toernooi, met meer dan 500 teams.
Grote vakantie Legoland. Wij konden terugschieten :)
Ons huishouden staat in het teken van dieten. Hoewel ik er in het begin wat kritisch tegenover stond, zie ik dat het aanzienlijke verbeteringen heeft gebracht. Anne Lieke heeft veel baat bij het tarwe vrije dieet dat ze volgt. Tarwe veroorzaakt bij haar vrij direct klachten die met hooikoorts te vergelijken zijn, gecombineerd met een sterke vermoeidheid. (Ja, van een uurtje onafgebroken niezen wordt je ook wel doodmoe). In het begin was dat zoeken, want in heel veel etenswaren zit tarwe. Brood, maar ook in veel crackers, maccaroni, pizza... We hebben ontdekt dat in een van de supermarkten hier een speltbrood verkocht wordt met 90% speltmeel, en we maken nu veel meer zelf. In de vakantie was ze gezwicht voor alle lekkere dingen die voor handen waren in Nederland (maisbrood bijvoorbeeld) met als direct gevolg dat ze weer vaak liep te niezen. Kortom: ze heeft zelf een stuur in handen waarmee ze zelf kan kiezen.
Ook Folmer heeft een aantal maanden een vrij streng dieet gevolgd, en dat is hem goed bekomen. De bioresonantietherapeut die hem behandelt, heeft als speciaal aandachtsveld voeding en voedingsallergieën. De borreliabacterie had de spijsvertering van Folmer behoorlijk overhoop gegooid. Strategie van de therapie is, naast het aanpakken van de bacterie zelf, om onder meer via voeding het immuunsysteem te versterken, zodat het lichaam zelf de bacterie aan kan pakken. Langzamerhand begint hij door de behandelingen en door het dieet waar hij zich aan houdt, sterker te worden. Wanneer hij nu iets eet waar hij een half jaar geleden compleet van van slag raakte, dan reageert hij daar allang niet meer zo extreem op als dat het geweest is. Dat zijn belangrijke stappen vooruit, al vertaalt zich dat nog maar mondjesmaat in een toename van energie. De bacterie is ook nog niet uit zijn lijf. Wat dat betreft blijft het een kwestie van heel veel geduld hebben. Dat is bij tijden nog steeds erg frustrerend. Folmer werkt nu 30%. Dit getal geeft echter een vertekend beeld, vind ik. In de afgelopen maanden ben ik steeds meer gaan werken, en is er thuis veel meer op zijn schouders komen te liggen. Thuis loopt hij een stevige stap harder.
Lieuwe klaagde over buikpijn. Eerst dachten we dat dat een psychische oorzaak had. We lazen 's avonds voor uit Harry Potter, en hij vond dat erg spannend af en toe. Er veranderde echter niets aan zijn buikpijn toen we daarmee stopten. Ook een gesprek op school leverde niets op. Dus Lieuwe ging ook een keer mee naar Anne Mette. Hij eet nu gluten- en lactosevrij, en dat hielp hem wél van zijn buikpijn af. Bij ons op tafel staan dus tegenwoordig 3 soorten brood.
wandeling over stuwdam
Bij het Kysthotel (Tjuusthotel) in Brekstad kun je vogelkijkers lenen. We maakten een tocht naar de vogelkijkhut bij Garten.
Het besluit om naar Noorwegen te verhuizen, hebben we genomen wetende dat er ook een aantal niet leuke kanten aan zaten. Een ervan is dat we onze familie en vrienden achterlieten. Daarvan waren we ons bewust. Op allerlei hoogtijdagen zijn ze er niet, en wij missen die van hen. Nu leven we in een tijd dat dat gemis wel gedeeltelijk opgevuld wordt met allerlei technische mogelijkheden. We kunnen bellen, Facetimen, Skypen, mailen, Whatsappen, en daar maken we ook dankbaar gebruik van. Echt hoor, als we zitten te facetimen, dan is het soms net alsof we bij elkaar op de koffie zijn. En mochten we dan de behoefte krijgen om elkaar in het echt te zien, dan pakken we het vliegtuig, twee uur later stappen we uit het vliegtuig op Schiphol. Afstanden zijn daarmee in een totaal ander perspectief komen te staan dan een jaar of 30 geleden. Toen mijn hartsvriendin Nympha verhuisde naar Verweggistan na de middelbare school, waren we aangewezen op de post.We schreven trouw minstens een keer per maand naar elkaar. En we spraken elkaar hoogstens eens per jaar. De technische mogelijkheden hebben het gevoel van afstand beinvloed. Je kunt directer op elkaar reageren. Het is daardoor mogelijk een gevoel van betrokkenheid te houden, ondanks de afstand.
verjaardag van Lieuwe in Nederland
Maar toch blijven er van die dingen die niet leuk zijn. Mijn vader kreeg, na jaren van pijn en steeds slechter lopen, te horen dat hij een compleet versleten heup had. Hij kon daaraan geholpen worden, dan zou hij operatief een nieuwe heup krijgen. Dit was voor mij een nieuwe situatie. Voor het eerst ervoer ik de grote afstand werkelijk als een belemmering. Voor mijn moeder had de operatie grote gevolgen. Zij zou in ieder geval de dagen van de operatie zonder pa door moeten brengen. Omdat haar geheugen haar soms in de steek laat en ze dan enigszins gedesorienteerd kan raken, wist niemand precies hoe ze zou reageren op de afwezigheid van pa. Ze weten zich samen nog prima te redden, maar ze steunen elkaar duidelijk meer dan 10 jaar terug. Zo vormen ze samen een prima team. Wat gebeurt er dan wanneer een van de twee de ander die steun tijdelijk niet kan bieden? Niemand kon dat van tevoren voorzien.
Veel van de voorbereiding heb ik gevolgd vanuit Noorwegen. Ook was ik thuis in Noorwegen tijdens de operatie Een week daarna ben ik pas naar hen toe gereisd om vervolgens een week bij hen te zijn. Er zijn delen van die hele periode die ik beslist niet gemakkelijk heb gevonden. Bij het nemen van bepaalde beslissingen sta je op het tweede plan wanneer je ver weg woont, terwijl de betrokkenheid niet minder is geworden. Dat vond ik moeilijk. Ik geloof zeker dat ik in die tijd mensen ook op de zenuwen heb gewerkt. Dat was andersom ook zo. Bepaalde dingen verliepen op een manier waar ik moeite mee had. En dan bemoeide ik me er tegenaan. Maar je bent er niet bij, en daarmee verlies je voor een deel je stem. En Facetime is een mooi medium, maar het vergoedt niet helemaal de omhelzing kort na de operatie. Wat wel erg leuk was, was om daarna een week bij mijn ouders te zijn. Er was rust en tijd voor gesprekken. En verwerking. We zijn samen op stap geweest. Een week logeren bij je ouders, dat doe je kennelijk alleen wanneer je ver weg woont. Die week heeft voor mij veel vergoed.
Klimpark in Skien. Grote vakantie
In april heb ik de schriftelijke Bergens test gedaan, de taaltoets voor hoger opgeleiden. Die test wordt bij een aantal beroepen in Noorwegen verplicht gesteld voor buitenlanders die hier komen werken. Ook wanneer je wilt studeren moet je deze gehaald hebben. In de gezondheidszorg is hij verplicht bijvoorbeeld. Bij Stranda is er ook een reeks aan toetsen die je kunt doen om je niveau te bepalen. Die toetsen zijn voor niet Europeanen verplicht. Voor Europeanen niet, met als gevolg dat je zelf voor de kosten opdraait. Met de Bergenstest was ik in een keer van alles af, dus ik besloot ik me daarop te richten. De toets werd eind april afgenomen in Trondheim. Start: 9 uur in de morgen. Dat haalde ik niet wanneer ik van huis vertrok, dus ben ik de avond van tevoren naar Trondheim gereisd. In een zaaltje van de Folkeuniversitet, samen met een stuk of 30 andere mensen van over de hele wereld, werd de toets afgenomen. Om 3 uur was ik klaar. Teruglopend naar het hotel, nog even een stuk kaas gekocht bij Nederlandse mensen die een kaasmakerij hebben op Inderøya (øy betekent eiland). Half mei kreeg ik de uitslag: geslaagd!
Hardloopwedstrijdje bij Yrjar. Sytze, Lieuwe en ik deden mee
Ik hoor wel eens dat de Noren vrij afstandelijk zijn, maar wat mij betreft is dit aspect meer de bottleneck geweest bij de integratie.Dit dreigt een blogaflevering te worden die nooit af komt. Er gebeurt zo veel! Maar voordat ik deze pagina publiceer, moet ik nog even vertellen dat ik maandag begin met een Echte Baan. Maandag begin in de beide helsesentrer (gezondheidscentra) van Bjugn en Åfjord als prosjektleder velferdsteknologi. De vorige keer vertelde ik dat ik nog niet was uitgenodigd voor een gesprek, en nu is het me verdikkeme helemaal gelukt! Het grappige was dat ik in een keer voor twee banen op gesprek werd uitgenodigd.
Begin april was ik op het helsesenter in Bjugn voor een netwerkgesprek met Torkil. Hij staat aan het hoofd van het helsesenter in Bjugn, en ik wilde graag kennismaken met hem. Hij vertelde heel enthousiast over een pilotproject rondom velferdsteknologi. (Je zou deze term kunnen vertalen als welvaartstechnologie, maar volgens mij worden er in Nederland andere woorden voor gebruikt.) Velferdsteknologie gaat over het toepassen van de technische mogelijkheden ten dienste van de mensen die zorg nodig hebben, om daarmee hun veiligheid te waarborgen en hun zelfstandigheid te vergroten. En last but not least: de kosten voor de zorg op langere termijn beheersbaar te houden.
In Bjugn en Åfjord loopt een pilot met het gebruik van GPS voor dementerenden, en de automatische uitgifte van medicijnen, zo legde hij uit. Landelijk zijn er 8 gemeenten die meedraaien in de pilot. Het klonk heel leuk, zoals hij erover vertelde. Ik ging na het gesprek weer weg, en dat was het dan.
In juni zag ik dat er op de site van de NAV (Het Noorse equivalent voor CWI, Sociale dienst en GAK samen) een vacature stond voor de baan van projectleider. Ik was wat aan de late kant, heb net voor de sluitingstermijn gereageerd. Een week later zouden we op vakantie zou gaan, dat heb ik maar gelijk doorgegeven. Ik hoorde dat er 21 belangstellenden waren geweest. Dat waren er meer dan ik verwacht had, waarmee ik mijn kansen gelijk kleiner zag worden. Nog voor onze vakantie werd ik gebeld, op maandagmiddag om 3 uur. Of ik woensdagmorgen om 8 uur kon komen. De andere 4 kandidaten zouden een week later komen. Gelijk kreeg ik een stevig portie huiswerk: het was de bedoeling dat ik een presentatie kwam houden over mezelf, en over wat ik dacht toe te voegen aan het project. Alstublieft. Dat gaf mij dus nog iets minder dan anderhalve dag voor de voorbereiding.
Een week later in Legoland werd ik opgebeld door Siv Iren. (zij is bij de gemeente verantwoordelijk voor de zorg. Haar zoon zat bij Sytze in de klas. We kenden elkaar ook van langs het voetbalveld. Zij had me de naam van Torkil gegeven.) Zij vertelde me dat de andere 4 inmiddels geweest waren, en ik was als enige door naar de volgende ronde. De anderen waren afgevallen.
Dit was wel een hele luxe uitgangspositie!
Het tweede gesprek ging gemakkelijk. Deze keer was het hoofd van het helsesenter in Åfjord ook aanwezig, en een representant van de vakbond. Het is in Noorwegen wettelijk geregeld dat er bij een sollicitatiegesprek altijd iemand van de vakbond bij is. Daarmee was ik voor twee van de drie mensen nieuw (Siv Iren was ziek), en kon ik de presentatie dunnetjes over doen.
Diezelfde middag hoorde ik dat ik was aangenomen.
De andere vacature was voor een baan in Trondheim, 50% als loopbaanadviseur bij een bureau uit Oslo. Op 8 augustus zou ik gebeld worden, in eerste instantie ging het om een telefonisch onderhoud. Nooit meer iets van gehoord. Ook dat is Noorwegen.
